+ فرزانه (ربابه)دریاباری - ٤:٤۳ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/۱٢/۱٦

 

علی چهل ‌و پنج ‌ساله‌ با پزشک تماس‌ گرفت. او به سختی‌ قادر به‌ صحبت‌ بود: اگر چشمانم‌ را نبندم‌ و دراز نکشم، سرم‌ گیج‌ می ‌رود و حالت‌ تهوع‌ شدید می ‌گیرم. من‌ چه‌ مشکلی‌ دارم؟

حسن، سی ‌ساله‌ که‌ به ظاهر سلامت‌ به‌ نظر می‌ رسید، به پزشک مراجعه‌ کرد و گفت: بیشتر اوقات‌ احساس‌ گیجی‌ و منگی‌ می‌ کنم. اصلاً حال‌ خودم‌ را نمی‌ فهمم.

مرد کهنسالی‌ به‌ دکترش‌ می گفت‌ خیلی‌ سخت‌ می ‌تواند راه‌ برود و نگران‌ غش ‌کردن‌ است. زن‌ جوان‌ دیگری‌ به‌ نام‌ لورا مدعی‌ بود‌ پس‌ از ورزش‌ و فعالیت‌ بدنی‌ شدید، احساس‌ ضعف‌ و منگی‌ می‌ کند.

اگرچه‌ همهِ این‌ اقایان از سرگیجه‌ رنج‌ می ‌برند، اما در واقع‌ سرگیجهِ هر یک‌ از آنها علت‌ خاصی‌ دارد. بیشتر اوقات‌ سرگیجه  مسئله‌ ساز و مهم‌ نیست، اما در مواردی‌ می ‌تواند بسیار مهم‌ و جدی‌ باشد. چنانچه‌ عامل‌ یا عوامل‌ سرگیجهِ خود را بشناسید، به‌ کمک‌ پزشک‌ معالج‌ خود می‌ توانید آن‌ را برطرف‌ کنید.

 

 

سرگیجه‌

سرگیجه‌ در میان‌ مردم‌ بسیار شایع‌ است. در این‌ حالت‌ شما احساس‌ می ‌کنید اگر چشمان‌ خود را نبندید و آرام‌ دراز نکشید، دنیای‌ اطراف‌ به‌ دور سرتان‌ می ‌چرخد. حتی‌ ممکن‌ است‌ احساس‌ کنید در هوا هستید و حرکت‌ می‌ کنید. هر دو حالت‌ می‌ تواند ناخوشایند و ترسناک‌ باشد.

 

سرگیجه‌ زمانی‌ بروز می‌ کند که‌ موازنه‌ و تعادل‌ بدن‌ مختل‌ شود. مرکز توازن‌ و حفظ‌ آن‌ در مغز و گوش‌ داخلی‌ است.

سرگیجه‌ زمانی‌ بروز می‌ کند که‌ موازنه‌ و تعادل‌ بدن‌ مختل‌ شود. مرکز توازن‌ و حفظ‌ آن‌ در مغز و گوش‌ داخلی‌ است. در واقع‌ ماری زمانی‌ به‌ سرگیجه‌ مبتلا شد که‌ سرما خوردگی ‌ به‌ گوش هایش‌ سرایت‌ کرد. پزشک برای‌ درمان‌ سرگیجهِ او نسخه‌ ای‌ تجویز کرد و پس از چند روز وی بهبود یافت. (البته‌ علائم‌ سرگیجه‌ همیشه‌ به‌ این‌ سادگی‌ نیستند و به سرعت‌ برطرف‌ نمی ‌شوند.)

برخی‌ از افراد از التهاب‌ مزمن‌ گوش‌ داخلی‌ رنج‌ می ‌برند. برخی‌ هم‌ با بروز مشکلات‌ یا حتی‌ وزش‌ ِ باد به‌ سرشان‌ دچار چنین‌ حالتی‌ می ‌شوند. اگر این‌ حالت‌ تداوم‌ یابد، می ‌تواند حالتی‌ حاد و وخیم‌ به‌ خود بگیرد.

در موارد نادر، سرگیجه‌ می ‌تواند نشانهِ مشکل‌ خاصی‌ در مغز- مثل‌ تومور یا ضربهِ مغزی‌ خفیف‌- باشد. بنابراین‌ هر زمان‌ که‌ به‌ سرگیجه‌ مبتلا شـُدید، به‌ پزشک‌ خود اطلاع‌ دهید.

 

 

فشار و فعالیت‌شدید

به‌ هنگام‌ تعرق‌ شدید، آب‌ و نمک‌ زیادی‌ از بدن‌ دفع‌ می‌ شود و فشارخون‌ به‌ طرز خطرناکی‌ پایین‌ می ‌آید. اگر در حال‌ فعالیت‌ بدنی‌ یا ورزش، احساس‌ گیجی‌ کردید، بلافاصله‌ فعالیت‌ خود را قطع‌ کنید. سپس‌ بنشینید و سر خود را میان‌ زانوها قرار دهید. بهترین‌ راه‌ جلوگیری‌ از بروز این‌ مشکل، رساندن‌ آب‌ کافی‌ به‌ بدن‌ بخصوص‌ قبل‌ و بعد از فعالیت‌ بدنی‌ شدید است. اگر در هوای‌ گرم‌ یا در سالن های‌ ورزشی‌ گرم‌ ورزش‌ می‌ کنید، خیلی‌ مراقب‌ باشید. برای‌ حفظ‌ نمک‌ بدن‌ خود از غذاهای‌ نمکدار (مثل‌ چوب‌ شور، بیسکویت‌ شور و...) استفاده‌ کنید، مگر این که‌ پزشک‌ استفادهِ نمک‌ را برای‌ شما محدود کرده‌ باشد.

 

به‌ هنگام‌ تعرق‌ شدید، آب‌ و نمک‌ زیادی‌ از بدن‌ دفع‌ می‌ شود و فشارخون‌ به‌ طرز خطرناکی‌ پایین‌ می ‌آید. اگر در حال‌ فعالیت‌ بدنی‌ یا ورزش، احساس‌ گیجی‌ کردید، بلافاصله‌ فعالیت‌ خود را قطع‌ کنید. سپس‌ بنشینید و سر خود را میان‌ زانوها قرار دهید. بهترین‌ راه‌ جلوگیری‌ از بروز این‌ مشکل، رساندن‌ آب‌ کافی‌ به‌ بدن‌ بخصوص‌ قبل‌ و بعد از فعالیت‌ بدنی‌ شدید است.

احساس‌ سرگیجه‌ و منگی‌ منتهی‌ به‌ ضعف‌ و بیحالی‌ می ‌تواند به‌ خاطر تپش‌ قلب‌ پایین‌ یا بالا باشد. در برخی‌ از افراد، فعالیت های‌ عادی‌ نظیر سرفه ، ادرار و بلع‌ آهستهِ غذا، می‌ تواند به‌ کاهش‌ ضربان‌ قلب‌ منجر شود. نتیجهِ کاهش‌ ضربان‌ قلب،‌ سرگیجه‌ است! از آنجا که‌ برخی‌ عوامل‌ ضعف‌ و بیحالی‌ خطرناک‌ است‌ هر حالتی‌ را به‌ پزشک‌ گزارش‌ دهید.

 

 

 

اضطراب‌ و دلهره‌

جودی تنها زمانی‌ احساس‌ گیجی‌ می ‌کرد که‌ از خانهِ خود دور بود. ضربان‌ قلب‌ او بالا می‌ رفت‌ و نفس ‌نفس‌ می ‌زد. بیشتر این‌ علائم‌ هنگام‌ حضور در جمع‌ یا تشویش‌ شدید خود را آشکار می ‌کرد. دکتر‌ با دقت‌ او را معاینه‌ کرد‌ و متوجه‌ شد‌ بیماری‌ خاصی‌ ندارد. دکتر در نهایت‌ به‌ این‌ نتیجه‌ رسید‌ که‌ او به شدت‌ نگران‌ است؛ همسرش‌ سرطان‌ خون‌ داشت‌ و در مقابل‌ درمان‌ واکنش‌ خوبی‌ نشان‌ نمی ‌داد. با استفاده‌ از روان ‌درمانی‌ وداروهای ضد افسردگی ، علائم‌ ناراحتی‌ او به تدریج‌ برطرف‌ شد.

 

 

حرکات‌ نادرست‌ و اشتباه‌

آیا زمانی‌ که‌ سریع‌ از جای‌ خود بلند می ‌شوید، سرگیجه‌ می گیرید؟ شما می‌ توانید از بروز چنین‌ مشکلی‌ جلوگیری‌ کنید. علت‌ این‌ امر کاهش‌ موقتی‌ فشار خون است‌ و مسئله‌ ساز نیست. بهتر است‌ پیش‌ از برخاستن، پاهای‌ خود را تکان‌ دهید و آنها را به‌ سمت‌ جلو و عقب‌ خم‌ کنید تا از بروز این‌ مشکل‌ جلوگیری‌ نمایید. اگر صبح ها بلافاصله‌ پس‌ از بیدار شدن‌ از خواب، از جای‌ خود برخیزید، با اُفت‌ شدید فشارخون‌ رو به ‌رو می‌ شوید و همین‌ امر باعث‌ سرگیجهِ شما می‌ شود. برای‌ پرهیز از این‌ حالت، در حدود سی‌ ثانیه‌ بنشینید، سپس‌ از جای‌ خود بلند شوید. برخی‌ از افراد در اثر سفر به‌ سرگیجه‌ مبتلا می‌ شوند. بنابراین‌ اگر هنگام‌ مسافرت‌ با این‌ مشکل‌ برخورد می‌ کنید، یک‌ ساعت‌ قبل‌ از حرکت‌ از قرص های‌ مخصوص‌ استفاده‌ نمایید.

 

 

افزایش ‌سن‌

ضعف‌ بینایی، فرسودگی‌ مفاصل، اعصاب‌ و ماهیچه‌ها و ضعف‌ ناشی‌ از عدم‌ فعالیت‌ و تحرک‌ معمولاً در سنین‌ بالا خود را به خوبی‌ نشان‌ می ‌دهد. این‌ عوامل‌ در موازنهِ بدن‌ ایجاد اختلال‌ می ‌کند و شخص‌ دچار سرگیجه‌ می ‌شود. برای‌ درمان‌ آن‌ می ‌توان‌ از حرکات‌ نرمشی‌ خفیف‌ و منظم‌ استفاده‌ کرد. اگر‌ سرگیجهِ شما مداوم‌ یا شدید است، بلافاصله‌ به‌ پزشک‌ مراجعه‌ کنید. برای‌ پزشک‌ خود حالات‌ و علائم‌ ناراحتی‌ خود را به‌ طور دقیق‌ شرح‌ دهید. آیا سرتان‌ می ‌چرخد؟ آیا احساس‌ غش‌ و ضعف‌ دارید؟ در این‌ حالت‌ پزشک‌ برای‌ شما آزمایش هایی‌ انجام‌ می‌ دهد و در نهایت‌ شما را به‌ نزد متخصص‌ می ‌فرستد

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱:٢٥ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/۱۱/٢۸

 

سرگیجه

اصطلاح سرگیجه به حالتی اطلاق می شود که بیمار احساس می کند که اشیا به دور او می چرخد و بالعکس چشمش سیاهی می رود وگاهی بیمار نمی تواند یک حالت جهت یابی بین خود و اشیاء را بیابد. سر گیجه اکثر در بیماریهای لابیرنت گوشی، شاخه دهلیزی عصب هشتم یا هسته مرکزی این عصب یا ارتباطات آن دیده می شود، شایع ترین علل سرگیچه سندروم می نییر است لابیرن تیت حاد و آسیب های عضوی، مغزی، حالات امتلائی و فشار خون و بسیاری از عوامل دیگرمی تواند عامل سرگیجه باشد مثل کم شدن ناگهانی فشار خون و غیره.

تابلو زیر کمک به تشخیص سرگیجه می کند

اگر سرگیجه بطور ناگهانی ایجاد شده باشد، سرگیجه مرکزی که ورم لابیرنت گوش داخلی، اختلال عروق گوش داخلی می تواند عامل آن باشد.

اگر سرگیجه بطور مزمن و کهنه باشد و نیز زودگذر باشد باید دید که علائم گوشی در بیمار وجود دارد یا خیر که اگر وجود داشته باشد استوئیت ماستوئیدیت، بیماری منیر، نورینوم اکوستیک ممکن است بوده باشد.

اگر علائم گوشی وجود ندارد باید دید که آیا با وضعیت بیمار ارتباط دارد یا خیر که اگر ارتباط دارد ممکن است مربوط به، سرگیجه وضعی یا استوفیت های مهره ای باشد.

اگر با وضعیت بیمار مربوط نباشد ممکن است عامل آن داروها هیپروانتی لاسیون (زیاد نفس کشیدن) آسیبهای گردن و یا میگرن باشد.

اگر سرگیجه مدام باشد باید دید علائم گوشی وجود دارد یا خیر اگر وجود داشته باشد مربط به نورینوم اکوستیک و سایر تومورهای زاویه جمجمه وپل دماغی است اگر علائم گوشی وجود نداشته باشد باید دید که با حالت غشی همراه است یا نه اگر با غشی همراه باشد باید به فکر عدم تکافوی گردش خون، بیماری قلبی بازیلر، آرتریو اسکلروز کاروتید، حساسیت سینوس کاروتید افتاد. اگر با خالت غشی همراه نباشد، بیماریهای پسیکونوروز، بلا بودن فشارخون، کم خونی، مرض قند ( دیابت ) پر کاری تیروئید و ناسازگاری خونی مطرح می شود

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٥:٥٢ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٦/٢٦

 

سرگیجه به دو نوع کاذب و واقعی،: شایعترین نوع سرگیجه که به آن سرگیجی نیز گفته می‌شود، سرگیجه کاذب است و مهمترین علت آن ‌اضطراب و افسردگی است که در این حالت فرد با احساس سبکی و گیجی مواجه می‌شود. وی افزود: در سر گیجه کاذب فرد در حین راه رفتن احساس ضعف می‌کند، در حالی که در سر گیجه واقعی فرد احساس می‌کند ساختمان به دور سرش می‌چرخد و یا مثل آهن ربا به طرف زمین کشیده می‌شود. این متخصص بیماری‌های اعصاب و روان به وجود آمدن حالت تهوع، استفراغ، ‌رنگ پریدگی، تعریق و گاهاً لغزش را از علائم سرگیجه برشمرد هرچند شایع‌ترین علت سرگیجه نتیجه‌ اختلال در گوش میانی است، ولی اختلالات عضلات چشم، عصب بینایی، شبکیه چشم، عیوب انکساری شدید چشم، ‌اختلال گوش داخلی و نیز گرفتگی عضلات گردن را نیز می‌توان از علل بروز این بیماری نام برد.: کم خونی شدید،‌ تنگی دریچه آئورت قلب، دیابت، مصرف داروهای ضد فشار خون و همچنین اختلال در فشار خون از عواملی به شمار می‌آیند که می‌توانند در ایجاد سرگیجه‌های کاذب موثر باشند. بهبودی سرگیجه واقعی با استفاده از سرم و رژیم‌های کم نمک، بعضاً مصرف آنتی‌هیستامین و داروهای آرام‌بخش حاصل می‌شود.  گاهاً سرگیجه‌های ناشی از اختلالات سیستم عصبی مرکزی قابل درمان نیستند، ولی مواردی مثل اختلالات مخچه و وجود تومور در عصب مرکزی مغز با انجام عمل جراحی درمان می‌گردند.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٥:٥٠ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٦/٢٦

 

شایعترین شرایطی که می‌تواند موجب بروز حالت سرگیجه شوند، شامل؛ بالا رفتن سن، که می‌تواند احساس خفیف از سرگیجه در صورت وجود کم خونی بروز کند، کاهش گلبولهای قرمز خون، گرمای زیادی بدن که ممکن است منجر به غش کردن فرد شود، مشکلات قلبی که در این حالت قلب ضعیف شده و نمی‌تواند خون کافی به مغز پمپاژ کند، مصرف مواد مخدر و الکلی، ترس، اضطراب یا فشارهای احساسی، مشکلات گوش داخلی، کاهش فشار خون، کاهش قند خون، کاهش اکسیژن و کاهش جریان خون به مغز به ویژه در بیمارانی با سابقه سکته، مصرف داروهای مخوصص درمان فشار خون بالا یا بیماریهای کرونری - عروقی ، عفونت‌ها و اختلالات سیستم اعصاب، پارکیسنون، ام اس یا تومورهای مغزی، حالت خاص روانی مانند افسردگی و اضطراب هستند. در برخی موارد هم ممکن است هیچ علتی نداشته باشد.

پیشگیری از بروز سرگیجه مربوط به علت بروز آن می‌شود. برای مثال اگر این حالت در اثر مصرف داروی خاصی صورت می‌گیرد حتما باید از آن پرهیز کرد. در مورد پایین بودن قند خون افزودن این ماده به وعده‌های غذایی اغلب مشکل را برطرف می‌کند. با این حال بسیاری از دلایل قابل پیشگیری نیستند.

تشخیص علائم با سرگیجه مملو در با مراجعه به سابقه پزشکی فرد و نیز آزمایشهای جسمی صورت می‌گیرد، این 2 مرحله کل اقداماتی است که برای تشخیص کامل سرگیجه ضروری است. در موارد دیگر آزمایشهای بیشتری مانند تست قند خون و تست ویژه اشعه ایکس موسوم به الکتروانسفالوگرام صورت می‌گیرد.

در صورت طولانی شدن علائم این اختلال ممکن است افراد مبتلا به خود و یا دیگران به دلیل عدم مراقبت و دقت آسیب برسانند. اما از سویی اکثر اثرات سوء بلند مدت سرگیجه بستگی به عامل مولد آن دارد که به طور مثال سرگیجه مربوط به یک تومور مغزی ممکن است منجر به فوت بیمار شود.

سرگیجه مسری نیست و معمولا اطرافیان بیمار را خطری تهدید نمی‌کند، اما بی دقت بودن آنها ممکن است به دیگران آسیب برساند برای مثال اگر فردی که دچار این حالت شده رانندگی کند خطر تصادف بسیار افزایش می‌یابد.

درمان این اختلال ارتباط مستقیم با تشخیص عامل مولد آن دارد. گاهی اوقات مصرف دارو این اختلال را کاهش می‌دهد
علل ایجاد بیماری
اندامهای تعادلی در گوش داخلی از دو قسمت مهم تشکیل شده اند، یکی مجاری نیمدایره که ۳ عدد بوده و در جهات عمود برهم قررا گرفته اند و محتوی مایع و حسگرهای موئی شکل ظریفی می باشند که حرکات چرخشی سر را کنترل می کند . در نزدیکی مجاری نیمدایره، قسمت دوم اندام تعادلی بنام « اوتریکول » قرار دارد که محتوی کریستالهای ریز کربنات کلسیم بوده که این ذرات به حسگرهای مخصوص در اوتریکول برخورد کرده و در تعادل حرکات رو به عقب یا جلو نقش مهمی دارند.
" سرگیجه وضعیتی خوش خیم " زمانی ایجاد می شود که ذرات موجود در اوتریکول شکسته شده و به ذرات کوچکتر که می توانند وارد مجاری نیمدایره شوند، تبدیل شده و باعث تحریک حسگرهای موئی شکل داخل مجاری نیم دایره می شوند. تحریک این حسگرها باعث ایجاد سیگنالهای کاذب تعادلی و احساس حرکت چرخشی در فرد می شود.
همچنین سرگیجه وضعیتی خوش خیم غالباً در افراد سالمند بعنوان نتیجه طبیعی فرآیند پیری نیز ایجاد می شود. گاهی نیز پس از ضربه به سر این حالت بوجود می آید. بطور نادر نیز عفونتهای ویروسی که گوش داخلی را درگیر می کنند و یا صدمه به گوش در طول جراحی های ناحیه گوش هم می تواند باعث ایجاد سرگیجه وضعیتی خوش خیم شوند. پزشکان در اکثر موارد می توانند دلیل ایجاد سرگیجه را پیدا کنند، ولی معمولاً مشاوره با یک پزشک گوش و حلق و بینی و یا متخصص اعصاب لازم است، البته گاهی نیز دلیل ایجاد سرگیجه مشخص نمی شود.
● عوامل خطر
به غیر از فرآیند طبیعی « پیری »، فاکتور مهم دیگری که باعث افزایش قابل ملاحظه خطر ابتلا به سرگیجه خوش خیم وضعیتی شود، وجود ندارد. البته سابقه« ضربه به سر » و همچنین عفونت اندامهای تعادلی گوش ممکن است فردی را بطور جزئی نسبت به سرگیجه وضعیتی خوش خیم آسیب پذیر کند.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٥:٤٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٦/٢٦

 

شرح حال

مهمترین قسمت ارزیابی یک بیمار مبتلا به سرگیجه شرح حال است . شرح حال دقیق ما را بطرف معاینه دقیق تر رهنمون می سازد . بیمارانی که سرگیجه دارند علایم خود را بسیار مبالغه آمیز ذکر می کنند و با توصیفات اضافی غیر ضروری همراه می سازند . مثلاً چند بار فلان دارو را استفاده نمودم و …  و لذا مهارت و ممارست در شرح حال گیری لازم است تا شرح حالی سازمان یافته انجام شود . عده ای از پرسشنامه سرگیجه استفاده می کنند . شرح حال بیمار سرگیجه دار بایستی شامل موارد ذیل باشد :

۱- توصیف سرگیجه 

۲- شدت علایم

۳- موقتی بودن علایم یا مداوم بودن آن

۴- عوامل تشدید و یا تسهیل کننده علایم

۵- علایم همراه مثل کاهش شنوایی

۶- توصیف دقیق حادثه اولیه

۷- داروها و مواد مضری که ممکن است دریافت کرده باشد .

۸- بیماریهای دیگری که دارد .

 ***

۱-      توصیف سرگیجه :

 قدم اول توصیف سرگیجه ای است که  بیمار از آن رنج میبرد. بایستی توصیف بیمار بر اساس موارد خاص دسته بندی شود. این موارد عبارتند از:

” سر گیجه واقعی ، احساس سبکی سر، سیاهی رفتن چشم ، احساس مواج بودن ، احساس سنگینی و یا بی وزن بودن ، حالت عدم توانایی تمرکز ، اختلال عملکرد عضلات بدن و عدم توانایی برای حرکت دادن اندامها و یا اختلال هوشیاری”

اگر بیمار نمیتواند توصیف دقیقی از سرگیجه خود بدهد به حمله اول برگردید ، زیرا بخاطر منحصر بفرد بودن و وحشتناک بودن ، بیشتر و دقیق تر در ذهن بیمار می ماند .

الف- سرگیجه در واقع احساس واقعی حرکت است که می تواند چرخشی یا حرکات عرضی یا عمودی محیط باشد ، یا خود بیمار احساس حرکت داشته باشد . وجود سرگیجه دلیل قاطعی برای ضایعات محیطی سیستم محیطی ( در گوش داخلی ) است ، اگر چه ضایعات مرکزی درتشخیص افتراقی در مقام دوم است .

ب- احساس مواج بودن یا بینائی نوسانی : احساسی است که تمامی اشیاء اطراف حرکت دارند و با هر حرکتی در سر و بدن بیمار ، اشیاء اطراف نیز حرکت میکنند. اینحالت بطور عمده در ضایعات دو طرفه سیستم تعادلی گوش دیده میشود. اگر رفلکس چشمی- تعادلی را نداشته باشیم امکان ندارد چشم بتواند تصاویر را روی جسم زرد ثابت نگه دارد و لذا بیمار در طی راه رفتن و حرکت، توانایی خواندن کلمات را نداشته و حدت بینایی بیمار کاهش میابد(فصل فیزیولوژی). اوسیلوپسی در وضعیت ایستاده و ثابت وجود ندارد .

ج- احساس سبکی سر : در بیشتر موارد بعلت اختلالات قلبی عروقی است . افت فشار خون وابسته به وضعیت بدن ( اورتواستاتیک) یا عدم تحمل ورزشی و حملات وازو- واگال و اختلالات متابولیک مثل کاهش قند خون شکایت فوق را بوجود می آورند.  فردی که بیماری اضطراب دارد بدنبال تنفس سریع و تند دچار احساس سبکی سر میشود . در بیماران کم خون نیز تظاهر فوق مطرح می شود .

د- اختلال دید : یک علت زمینه ای خاص را مطرح نمی کند ،‌اما در نیستاگموسهایی که بسیار ظریف باشند و بیمار از سرگیجه واضح شکایت ندارد، امکان دارد که شکایت عمده تاری دید باشد . بایستی علل دیگر آن که شامل اختلال عملکرد دو طرفه سیستم تعادلی ، اختلالات انکساری بینایی ، ضایعات عصب بینائی مثلاً در ضایعات تخریبی میلین است، نیز مدنظر باشد .

ه- اختلال هماهنگی : علامت بیماری خاصی نیست و بیماریهای متعدد مطرح میشوند. ضایعات مرکزی مثل تومور عصب هشتم ، اختلالات سیستم حسی محیطی و التهاب لابیرنت می توانند باعث بروز این علامت شوند .

و- کاهش هوشیاری : اختلالات ساختمانی و عروقی مرکزی عامل بروز این حالت است که معمولاً بهمراه آن عملکرد حرکتی بیمار نیز از بین می رود .

ز- اختلال تمرکز و بهم ریختگی : عدم توانایی تمرکز و احساس غوطه وری علایم ضایعه سیستم تعادلی محیطی نیستند. مشکلات متابولیک و روانی و گاهی ضایعات مرکزی توانایی ایجاد این علایم را دارند . عوارض داروها و استفاده از مواد سمی و یا استنشاق آنها نیز علایم شبه سرگیجه می دهد .

۲- شدت علایم :

 برای درک شدت علایم بایستی عملکردهایی که بیمار قبل از بروز علایم داشته را بررسی نمود و حداقل سوالات زیر از بیمار پرسیده شود .

الف ) آیا توانایی کار و فعالیت در حین سرگیجه را دارید ؟ ایا می تواند راه بروید، کار کنید یا رانندگی کنید؟ و آیا مجبورید مدت طولانی دراز کشیده ، استراحت کنید ؟ کارهای روزانه شما چیست ؟ و آیا سرگیجه باعث شده که تمامی کارهای خود را تعطیل کنید ؟

اکثراً در بیماریهای محیطی تعادلی، علایم در اولین بروز شدید است و به تدریج از شدت آن کاسته میشود. اگر علایم بشدت اولیه ادامه داشته و هیچگونه فروکشی در عرض چند روز تا چندین ماه نداشته باشد ، ضایعه محیطی مطرح نمی شود ، زیرا حتی اگر ضایعه تخریب کامل یکطرفه سیستم تعادلی محیطی داده باشد جبران مغز علایم را ظرف چند روز تا چند هفته برطرف میکند. استثناء اینحالت در ضایعات تعادلی ناپایدار است که جبران در آنها مقدور نیست .

۳- گذاریی بودن علایم :

الف ) باید از بیمار در مورد اینکه بروز سرگیجه ای چند ثانیه  ، چند دقیقه ، چند ساعت ، چند روز و یا دائم و پایدار بوده است سوال شده و پاسخ واضح درخواست شود. مواظب باشید که به اشتباه نیفتید . بیمار چون حمله سرگیجه برایش وحشتناک است لذا علایم پس از چرخش اولیه را نیز به حمله اصلی ربط دهد در حالیکه حمله اول ممکن است فقط چند ثانیه بوده باشد.

سرگیجه خوش خیم حمله ای وضعیتی حمله چند ثانیه ای ، حملات گذرای عروقی علایم چند دقیقه ای و منییر حملات چند ساعته برای بیمار بوجود میآورند ولی التهاب ویروسی لابیرنت، چند روز بیمار را درگیر می سازد. اختلالات متابولیک، روانی، سموم و عوارض داروها علایم پایدار می دهد که مربوط به سیستم تعادلی نیستند .

ب )  بیمار بایستی حملات رخ داده را بر اساس بروز بصورت هر روزه ، هفتگی، یا ماهیانه و سالیانه ، تقسیم کند(حتی ممکن است فقط یک حمله داشته است).. بعضی بیماریها حملات با تیپ خاصی داشته و جواب به درمان نیز با کاهش تعداد حملات مشخص میشود .

۴ - فاکتورهای تشدید و تسهیل کننده :

 خوردن بعضی غذاها ، حرکت سریع سر ، پهلو به پهلو شدن درتختخواب ، عطسه و سرفه، صدای بلند ، تغییر وضعیت و ورزش عواملی هستند که باعث بروز سرگیجه در بیماریهای خاصی شده و یا باعث تشدید علائم می شوند.

مصرف غذای پر نمک باعث تسهیل حمله حاد منییر می شود . بیماری که بدنبال خوردن غذای خاصی سرگیجه می گیرد، حساسیت غذایی را مطرح می سازد . حرکت سر و پهلو به پهلو شدن در رختخواب از علل تشدید کننده و ایجاد کننده علایم در بیماری سرگیجه خوش خیم حمله ای وضعیتی است، ولی هر گونه حرکتی در سر می تواند در سیستم تعادلی گوش محرک محسوب شود .

سرگیجه ای که با واسطه سرفه و عطسه بوجو میآید احتمال نشت پری لنف و یا اختلالات سیستم عصبی مرکزی ( افزایش فشار داخل مغزی ) را مطرح میکند.  در بیماری منییر و سیفلیس وقتی که چسبندگی در لابیرنت رخ داده باشد ، سیستم تعادلی گوش در برخورد با صدای بلند تحریک شده و سرگیجه رخ می دهد که به اینحالت پدید Tullio  گویند. 

 توجیه اینحالت این است که از طریق کف دریچه بیضوی ،کشیدگی به اوتریکل و ساکول منتقل میشود و تحریک شدیدی حادث میشود .  سرگیجه ای که با فعالیت ورزشی و تغییر وضعیت بدن حادث شود مشکلات قلبی عروقی را مطرح می سازد ( در این حالت معمولا سرگیجه بارز دیده نمیشود )‌.

۵ - علایم همراه :‌

 بیماری که درگیری سیستم تعادلی گوش دارد از تهوع و استفراغ شاکی است . وجود کاهش شنوایی ، وزوز گوش ، احساس پری گوش و ترشح چرکی از گوش ،‌ باز هم به نفع درگیری سیستم تعادلی گوش محیطی است . در منییر سه علامت اول و در عفونت مزمن گوش پیشرفته و عارضه دار ترشح چرکی و سرگیجه وجود دارد .

سرگیجه ای که همراه دوبینی ، اختلال گفتاری ، ضعف و اختلال حس است علامت درگیری سیستم عصبی مرکزی است که حملات گذرای ایسکمی و سکته مغزی و مولتیپل اسکلروزیس مثالهای آن هستند .

 بیماری که علایم اسکوتوم و بینایی تونلی و فلاشهای نورانی به همراه سرگیجه ذکر می کند بایستی ما را به یاد میگرن بیندازد . وجود ناراحتی قفسه سینه و کوتاهی تنفس و تپش قلب دلایلی بر وجود مشکلات قلبی است . اختلال حسی علامت ضایعه مرکزی است اما بی حسی اطراف دهان و سوزن سوزن شدن در انگشتان علایمی از تنفس تند در بیماریهایی مثل اضطراب است .

سقوط  علامت غیر اختصاصی است اما حملات سقوط  علامت ویژه ای است که در بیماریهای نارسایی عروق بازیلار ، تشنج ، حمله های Tumarkin در منییر  و در بیماریهای قلبی یا وازواگال دیده میشود . 

۶- حادثه اولیه  :

 بایستی از بیمارخواست که اولین حمله را بخاطر آورده و توضیح دهد. چون اطلاعاتی که درحاشیه آن بدست می آید، ما را برای تصمیم گیریهای مهمتر هوشیارتر می سازد . بیماری که در طی پرواز یا غواصی یا آسیب غیر نافذ دچار سرگیجه شده با بیماری که بطور خودبخودی و ناگهانی بدون هیچ مقدمه ای سرگیجه پیدا کرده است، تفاوت در علت زمینه ای دارند . در نشت پری لنف، تغییر فشار در گوش باعث بروز سرگیجه میشود. لذا بایستی به بیمار در مورد پرواز و غواصی هشدار داد. آسیب گوش داخلی و یا سیستم عصبی مرکزی در ترومای غیر نافذ مهم است ولی بیماریهای مثل منییر حمله حاد و خودبخودی دارند .

۷- داروها و سموم :

 داروهایی که بیمار خودش می خورد یا در طی بستری استفاده کرده، آنتی بیوتیکهای وریدی و بخصوص آمینوگلیکوزیدها،  بایستی کامل لیست شود. ۱۰ تا ۲۰% بیماران سرگیجه ای شرح حال واضح دارویی دارند . اختلال فشار وضعیتی در مصرف داروهای ضد فشار خون شایع است.  آرامبخش ها و ضد افسردگی ها باعث اختلالات عملکردی سیستم عصبی مرکزی می شوند . بایستی تماس بیمار با جیوه، سرب و سموم ارگانیک و شغلی دقیق بررسی شود، چون آسیب مخچه ای و سیستم عصبی مرکزی بوجود می آورند .

۸- سایر بیماریها :

 تعادل صرفاًُ وابسته به سیستم تعادلی گوش ‌نیست و  درگیریهای چشمی و حسی عصبی   نیز قادرند علایم عدم تعادل برای بیمار ایجاد میکنند .

اختلالات دید : کاهش دید و آسیب شبکیه ای ، جراحی آب مروارید و یا استفاده از عینک جدید ممکن است سرگیجه ایجاد کنند . این علامت در افراد پیر شایعتراست .

اختلالات حسی محیطی : در دیابت و مصرف زیاد الکل ، کمبود ویتامین بی ۱۲ باعث آسیب سیستم حس محیطی عمقی می شوند .

بیماری قلبی : علائم در این بیماران سبکی سر و سرگیجه است. مشکلات دریچه ای و نارسایی و آریتمی های قلبی مسبب این علائم هستند. این گروه بیماران عمدتاَ احساس سرگیجه  دارند .

اختلالات روانی : دراین حالت سرگیجه بصورت بارز نیست و عمدتاً احساس سرگیجه  وجود دارد. این مشکلات شایع بوده و شامل استرس ها ، اضطراب ، افسردگی و … هستند . شرح حال دقیق و بررسی مشکلات روانی قبلی بسیار کمک کننده است . حملات هراس که با احساس سرگیجه، ‌ضعف، اختلال حسی، تعریق شدید، کوتاهی تنفس و تند نفس کشیدن تظاهر می کند، نبایستی با سرگیجه بارز اشتباه شوند

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٥:۳٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٦/٢٦