سرگیجه و اختلالات تعادل
سرگیجه یک احساس ذهنی ( سابژکتیو ) است که در آن موقعیت ذهنی بدن در فضا اختلال پیدا کرده و بیمار نسبت به محیط اطراف Disorientation دارد. سرگیجه میتواند به حالت چرخشی و دورانی باشد یا گیجی،‌ ضعف، گونفیوژن یا عدم تعادل تظاهر کند . موقعیت ذهنی بدن در فضا توسط چشم ها و عضلات آنها،‌ سیستم پروپریوسپتیو،‌مجاری نیم دایره ای و اوتریکول،‌ عصب زوج VIII ، هسته های وستیبولار،‌ساقه مغز، مسیرهای عصبی بین هسته های وستیبولار تا لوب گیجگاهی،‌ مخچه و مسیر وستیبولواسپینال کنترل می شود.
سه قسمت در ایجاد تعادل دخالت اساسی دارند که شامل چشم ها و سیستم پروپریو سپتیو و لابیرنت ها هستند و اختلال در سیستم استاتوکینتیک مشمل بر مجاری نیم دایره اوتریکول و قسمت وستیبولر عصب VIII و هستۀ وستیبولر باعث سرگیجه می شود.
سرگیجه از شایعترین شکایتهای بیماران می باشد. دوران واقعی و یا احساس حرکت را می توان سرگیجه واقعی نامید. به علایم بی ارتباط با حرکت و فاقد احساس چرخش یا دوران گیجی غیر سیستماتیزه گفته می شود.

علل
عدم تعادل، گیجی یا سرگیجه همه می توانند علائمی از ضایعه سیستم دهلیزی باشند. ضایعه ممکن است محیطی ( مربوط به گوش ) یا مرکزی (‌مربوط به ساقه مغز ) باشد که توهم حرکتی ( سرگیجه ) ایجاد می کند. ورودی های اطلاعاتی فراوانی برای سیستم دهلیزی وجود دارد که عبارتند از چشم ها، گوش ها، حس عمقی عضلات و مفاصل و مخچهؤ اختلال هر یک از ورودی ها و همچنین اختلالات اولیه لابیرنت و ارتباطات مرکزی آن می توانند تعادل را تحت تاثیر قرار دهند.
علائم
شرح حال، کلید تشخیصی اختلالات تعادل است. تعیین علامت اصلی مهم است. بیماران بیشتر تمایل دارند از واژه گیجی برای شرح علائم استفاده کنند. بسیار ضروری است که نکات زیر از بیمار سوال شود:
• حمله اول : چگونگی شروع حمله و طول حمله
• تغییر در شنوایی و وجود و زور گوش
• ارتباط با فعالیت ( حرکات سر، وضعیت بدن و چرخش در بستر )
• تاثیر تاریکی و بستن چشم ها
• همراهی بیماری های قلبی عروقی
• سابقه مصرف دارو ( داروهای پایین آورنده فشار خون، آمینو گلیکوزیدها (
طول مدت علائم جهت رسیدن به علت بالقوه بسیار مهم است. علل گوشی عدم تعادل با گذشت زمان به علت جبران مرکزی بهبود می یابند و علائم آن معمولاً‌ با استفاده آرام بخش های سیستم دهلیزی بر طرف می شوند. در حالی که عوامل غیر گوشی عدم تعادل این حالت را ندارند. بعنوان مثال عدم هوشیاری ( از دست دادن لحظه ای بینایی یا هوشیاری ) در شکل بیماری مشاهده نمی شود اما معمولاً‌ در نتیجه تشنج و آریتمی قلبی ایجاد می گردند.
نشانه ها
پرده گوش باید برای بررسی ضایعات گوش میانی معاینه شود. چشم ها نیز از نظر وجود نیستاگموس معاینه می گردند ( فاز تند نیستاگموس برای نامگذاری مهم است مثلاً ‌به سمت چپ یا راست، عمودی، افقی و یا چرخشی ) .
کارکرد تمام اعصاب مغزی و مخچه باید بررسی گردد. از بیمار درخواست می شود بایستد تا آزمایش رومبرگ انجام گیرد. راه رفتن غیر طبیعی وقتی بیمار عرض اتاق را طی می کند و می چرخد آشکار می شود. آزمون های وضعیتی ( مثل هال پایک ) و فشار خون خوابیده و ایستاده باید سنجیده شوند.

سرگیجه حمله ای
در این بیماری یک سرگیجه دوره ای وجود دارد که معمولاً‌ هنگام چرخاندن سر بخصوص در رختخواب اتفاق می افتد. این حالت می تواند بدنبال عفونت دستگاه تنفسی فوقانی یا آسیب سر رخ دهد اما ممکن است هیچ نوع بیماری هم وجود نداشته باشد. سرگیجه برای مدت چند ثانیه طول می کشد و با تحریکهای مکرر مثل تکرار آزمون های موقعیتی میزان آن کاهش می یابد. بیشتر بیماران خودبخود یا با مانورهای خاص بهبود می یابند. مسکن های دهلیزی در این زمینه کاربردی ندارند.

درمان کلی سرگیجه
در یک حمله شدید سرگیجه باید تمام علل جدی را رد کرد و علائم را تسکین داد. بیمارانی که مبتلا به امراض قلبی – عروقی یا عصبی یا گوشی هستند باید به متخصص مربوط معرفی شوند. اطمینان دادن به بیمار و استراحت در بستر بسیار مهم است. آرام بخش های وسیتبولار گاهی لازم است اما به علت ایجاد تهوع و استفراغ تجویز آن دشوار است.
داروهای داخل عضلانی، خوراکی یا شیاف گاهی کاربرد دارند. مایع درمانی وریدی وقتی که به علت تهوع، احتمال دهیدراتاسیون وجود دارد و یا جهت تجویز داروهای وریدی باید استفاده شود. بعد از مراحل حاد، ممکن است بیمار به تسکین دهنده های سرگیجه به مدت طولانی و به صورت متناوب احتیاج داشته باشند. ولی اغلب تمرینات و نرمش های سر،‌ بدن،‌ چشم ها کمک کننده هستند. این اعمال و حرکات برای افزایش میزان جبران مرکزی طراحی شده اند.
مهمترین جزء ارزیابی بیمار مبتلا به سرگیجه،‌ شرح حال است که در 90% موارد میتوان به تشخیص رسید. در شرح حال شش سوال عمده وجود دارد که باید پاسخ داده شود:
1. آیا سرگیجه بیمار واقعی است؟
2. سرگیچه چگونه است؟
3. علایم همراه با سرگیجه چیست؟
4. آیا کاهش شنوایی یا وزوز گوش وجود دارد؟
5. آیا سابقه حساسیت سیستم تعادلی مثلاً‌ بیماری حرکت Motion Sickness وجود دارد؟
6. سابقه مصرف داروی خاصی وجود دارد؟
معاینه کامل ENT ، اندازه گیری فشار خون در وضعیت نشسته و ایستاده و وجود یا عدم وجود نیستاگوس، تستهای تعادلی و وضعیتی،‌ حساسیت به حرکت باید در حد امکان بررسی شود.

درمان سرگیجه حاد :
در یک حمله شدید سرگیجه باید تمام علل جدی را رد کرد و علائم را تسکین داد. بیمارانی که مبتلا به امراض قلبی – عروقی یا عصبی یا گوشی هستند باید به متخصص مربوط معرفی شوند. اطمینان دادن به بیمار و استراحت در بستر بسیار مهم است. آرام بخش های وسیتبولار گاهی لازم است اما به علت ایجاد تهوع و استفراغ تجویز آن دشوار است.
داروهای داخل عضلانی، خوراکی یا شیاف گاهی کاربرد دارند. مایع درمانی وریدی وقتی که به علت تهوع، احتمال دهیدراتاسیون وجود دارد و یا جهت تجویز داروهای وریدی باید استفاده شود. بعد از مراحل حاد، ممکن است بیمار به تسکیلن دهنده های سرگیجه به مدت طولانی و به صورت متناوب احتیاج داشته باشند. ولی اغلب تمرینات و نرمش های سر،‌ بدن،‌ چشم ها کمک کننده هستند. این اعمال و حرکات برای افزایش میزان جبران مرکزی طراحی شده اند